Demografsko starenje stanovništva Republike Srpske u periodu 2013–2020. godine

2021-06-22

img

Pod pojmom demografsko sterenje podrazumijeva se povećanje udjela starog stanovništva (65+) u ukupnom stanovništvu.

 

Nizak nivo reprodukcije, produženje životnog vijeka i proces mehaničkog odliva stanovništva smatraju se glavnim faktorima demografskog starenja i povećanja udjela stare populacije. TakoÄ‘e, demografsko starenje stanovništva ostavlja velike posljedice koje se direktno ili indirektno manifestuju na nivo fertiliteta, opšte i specifične stope smrtnosti, migraciona obilježja, stopu ekonomske aktivnosti i ukupnog rasta populacije.

 

Prema procjenama Republičkog zavoda za statistiku Republike Srpske za 2020. godinu, udio stare populacije u Republici Srpskoj bio je na nivou od 20,8%, dok je u isto vrijeme procenat mladog stanovništva (0-14) imao vrijednost od samo 13,4%. Prosječna starost stanovništva Srpske u 2020. godini bila je 43,4 godine. U poreÄ‘enju sa 2013. godinom, prosječna starost stanovništva povećala se za 1,8 godina, dok je udio starog stanovništva imao rast od 3,8% (sa 17,0% na 20,8%).

 

Prema podacima Eurostat-a za 2020. godinu, najveći udio starog stanovništva na nivou Evropske unije imaju Italija 23,2%, Grčka 22,3%, Finska 22,3%, Portugalija 22,1%, Njemačka 21,8% i Bugarska 21,6%, dok je najmanji udio stare populacije registrovan na Islandu i Republici Irskoj (14,4%). Udio starog stanovništva u Srbiji i Hrvatskoj u 2020. godini godini bio je 21,0%, dok je u Crnoj Gori i Federaciji BiH znatno povoljnija starosna struktura sa udjelom stare populacije od 15,6%, odnosno  15,9%.

 

Na globalnom nivou, najdugovječniji su stanovnici Japana. Udio starog stanovništva u ovoj zemlji u 2020. godini bio je 28,4%, dok je medijalna starost stanovništva bila na nivou od 48,4 godine. Najnižu medijalnu starost u svijetu imaju zemlje podsahraske Afrike. U 2020. godini najniža vrijednost registrovana je u Nigeru 15,2 godine, zatim slijede Mali, ÄŒad, Angola, Somalija, Uganda i DR Kongo u kojima je vrijednost medijalne starosti ispod 17 godina.

 

S obzirom na redukciju specifičnih stopa smrtnosti u mlaÄ‘im starosnim grupama i produženju životnog vijeka, u budućnosti se može očekivati značajan porast stare populacije. Prva generacija „baby boom-era“ već je ušla u kontingent starog stanovništva, tako da najveći rast populacije starih i pritisak na penzione fondove treba očekivati do 2030. godine.

 

Produženje životnog vijeka i povećanje udjela starije populacije nameće potrebu reforme penzionog sistema koje će za cilj imati povećanje starosne granice za odlazak u penziju. Promjene u obimu starosnih kontingenata iziskuju i različite potrebe na tržištu rada u kojima će značaj medicinskog osoblja i ustanova za brigu o starima imati sve veći značaj.

 

Projekcije Organizacije za ekonomsku saradnju i razvoj ukazuju na to da bi podizanje starosne granice za penzionisanje sa 65 godina za 1 ili 2 godine na svakih 10 godina (u skladu sa očekivanim povećanjem životnog vijeka), stabilizovalo ili povećalo veličinu radnog kontingenta u odnosu na ekonomski neaktivano stanovništvo. U tom kontekstu, u posljednje vrijeme sve više na značaju dobija koncept aktivnog starenja stanovništva. Prema definiciji Svjetske zdravstvene organizacije aktivno starenje tumači se kao proces optimizacije životnih uslova starih ljudi koji doprinosi postizanju boljeg kvaliteta života pojedinaca u starosti.

 

Statistički podaci korišteni u ovom istraživanju preuzeti sa zvaničnih statističkih službi u Bosni i Hercegovini (entitetskih zavoda za statistiku Republike Srpske i Federacije BiH), Eurostat-a i Ujedinjenih nacija.