Prirodni priraštaj stanovništva Republike Srpske u periodu 1996–2020. godine

2021-06-01

img

Prirodni priraštaj je jedna od osnovnih odrednica prirodnog kretanja stanovništva. Predstavlja razliku izmeÄ‘u ukupnog broja roÄ‘enih - natalitet i broja umrlih - mortalitet. U zavisnosti od odnosa ove dvije komponente prirodni priraštaj može biti pozitivan ili negativan. U slučaju istog broja roÄ‘enih i umrlih govorimo o nultom priraštaju ili prirodnoj stagnaciji stanovništva. Negativan prirodni priraštaj se u stručnoj terminologiji naziva i prirodna depopulacija. Priraštaj, kao i ostali pokazatelji prirodnog kretanja stanovništva, mogu se predstaviti u apsolutnim i relativnim vrijednostima, postocima ili promilima.

 

Poslednjih četrdeset godina prirodni priraštaj na ovim prostorima ima tendenciju konstantnog smanjenja. Od 2002. godine, Republika Srpska ima kontinuirano negativan prirodni priraštaj, koji je posljedica smanjenja stope nataliteta i velikog povećanja stope mortaliteta. U periodu 1996 – 2020. godine, apsolutni broj živoroÄ‘enih smanjio se za 25,3%, dok se u istom periodu ukupan broj umrlih povećao za čak 51,7%.  Najveća vrijednost prirodnog priraštaja u Republici Srpskoj bila je 1997. godine (+2.002), dok je 2020. godine registrovana najniža apsolutna vrijednost (‐7.421).

 

U posljednjih deset godina na prostoru Republike Srpske došlo je do postepenog  pada stope nataliteta i veoma velikog  porasta stope mortaliteta, što je direktno u vezi sa procesom demografskog starenja stanovništva. Prosječan broj živoroÄ‘enih u periodu 2011–2020. godine bio je 9.454, dok je u istom periodu prosječan broj umrlih bio 14.596. Na osnovu ovih pokazatelja može se zaključiti da je mortalitet u poslednjih deset godina bio ključna odrednica prirodne depopulacije na prostoru Repubike Srpske.

 

Analiza komponenti prirodnog kretanja stanovništva Republike Srpske za posljednje dvije godine (2019. i 2020.) ukazuje na izuzetno nepovoljne demografske tendencije. U prilog ove tvrdnje govori i činjenica da je samo u 2020. godini Republika Srpska na osnovu negativnog prirodnog priraštaja izgubila 1.614 stanovnika više odnosu na 2019. godinu. Na ovakav negativan trend  u prošloj godini najviše je uticalo povećanje broja umrlih za 1.501 lice, što je u direktnoj ili indirektnoj vezi sa pandemijom virusa COVID 19.

 

Negativnu vrijednost prirodnog priraštaja imaju i sve zemlje okruženja, osim Crne Gore. Prema zvaničnim statističkim podacima za 2019. godinu, opšta  stopa prirodnog priraštaja u Srpskoj bila je -5,1‰. Iste godine u Federaciji BiH imala je vrijednost od -1,8‰.  Prema podacima Eurostat-a za 2019. godinu u Srbiji je registrovana negativna stopa  prirodnog priraštaja od -5,3‰, u Hrvatskoj -3,8‰, dok je u Crnoj Gori prirodni priraštaj pozitivan sa +1,0‰.  Na nivou Evropske unije najniže negativne vrijednosti prirodnog priraštaja imale su Bugarska -6,7‰, i Letonija -4,7‰. Pored njih u Evropi najvišu negativnu vrijednost ima i Ukrajina -6,5‰. Najveći prirodni priraštaj u Evropskoj Unija u 2019. godini imali su Island 6,0‰ i Irska 5,7‰.

 

Prirodna depopulacija u Republici Srpskoj posljedica je dugogodišnjeg djelovanja različitih bioloških, socio‐ekonomskih i psiholoških faktora. Prema opštoj stopi nataliteta Republika Srpska se može okarakterisati kao izrazito niskonatalitetno područje. Nizak natalitet posljedica je smanjenja fertilnog kontingenta, kasnijeg sklapanja braka, porasta neplodnosti, ali i ostalih faktora kao što su porast emigracije, nezaposlenost, siromaštvo, nesigurna egzistencija, obrazovanje, urbanizacija, što je u skladu sa završnom fazom Demografske tranzicije. Porast mortaliteta je direktna posljedica poremećaja biološke strukture i sve intenzivnijeg demografskog starenja stanovništva. Pored toga važna odrednica mortaliteta predstavljaju metabolički faktori, kao i faktori rizičnog ponašanja.

 

Statistički podaci korišteni u ovom istraživanju preuzeti sa zvaničnih statističkih službi u Bosni i Hercegovini (entitetskih zavoda za statistiku Republike Srpske i Federacije BiH) i Eurostat-a.